Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về dự thảo nghị định thay thế Nghị định 150/2020/NĐ-CP liên quan đến việc chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần. Điểm thay đổi quan trọng nhất là đề xuất không thực hiện cổ phần hóa đối với các đơn vị đang cung cấp dịch vụ công độc quyền tại một địa phương hoặc trên phạm vi cả nước.
Động thái này nhằm đảm bảo tính ổn định trong việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho người dân và doanh nghiệp. Việc duy trì mô hình đơn vị sự nghiệp đối với các lĩnh vực độc quyền giúp cơ quan quản lý kiểm soát tốt hơn giá cả, chất lượng và khả năng tiếp cận dịch vụ, tránh tình trạng doanh nghiệp tư nhân sau khi cổ phần hóa ưu tiên lợi nhuận hơn mục tiêu phục vụ công ích.
Phạm vi áp dụng và các trường hợp loại trừ
Theo dự thảo, các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc diện không cổ phần hóa bao gồm những cơ sở cung cấp dịch vụ công mà nhà nước cần nắm quyền kiểm soát trực tiếp. Điều này bao gồm các lĩnh vực như hạ tầng kỹ thuật chuyên ngành, các dịch vụ hành chính công đặc thù hoặc các dịch vụ liên quan đến an ninh, quốc phòng và an sinh xã hội mà thị trường chưa thể thay thế hoàn toàn.
Các đơn vị này thường đóng vai trò xương sống trong việc vận hành các hệ thống dữ liệu hoặc hạ tầng kỹ thuật quốc gia. Việc giữ lại mô hình sự nghiệp giúp nhà nước bảo toàn quyền quyết định đối với các quy trình vận hành, thay vì phụ thuộc vào cơ chế quản trị của một công ty cổ phần vốn chịu áp lực lớn từ các cổ đông về hiệu quả tài chính ngắn hạn.
Tác động đến thị trường dịch vụ công
Chính sách mới nếu được thông qua sẽ định hình lại lộ trình sắp xếp, đổi mới các đơn vị sự nghiệp công lập trong giai đoạn tới. Đối với các doanh nghiệp tư nhân đang tham gia vào thị trường dịch vụ công, đề xuất này xác định rõ hơn biên độ hoạt động, nơi mà yếu tố cạnh tranh được khuyến khích và nơi mà nhà nước sẽ duy trì sự hiện diện độc quyền.
Việc phân định rõ ranh giới này cũng giảm thiểu rủi ro pháp lý cho các đơn vị đang trong quá trình chuyển đổi. Các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ cần rà soát lại danh mục dịch vụ mình đang cung cấp để xác định liệu có nằm trong nhóm độc quyền hay không, từ đó điều chỉnh kế hoạch tái cơ cấu phù hợp với định hướng quản lý của Bộ Tài chính.
Các bước tiếp theo của dự thảo
Hiện tại, dự thảo đang trong quá trình lấy ý kiến từ các bộ, ngành và địa phương trước khi hoàn thiện trình Chính phủ phê duyệt. Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh việc đánh giá kỹ lưỡng danh mục dịch vụ sự nghiệp công độc quyền là bước đi cần thiết để tránh gây xáo trộn trong hoạt động cung ứng dịch vụ cho xã hội.
Trong thời gian tới, các đơn vị liên quan cần chú trọng theo dõi hướng dẫn chi tiết về tiêu chí xác định dịch vụ công độc quyền. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để các bộ ngành quyết định đơn vị nào tiếp tục lộ trình cổ phần hóa, đơn vị nào cần giữ nguyên cơ chế hiện tại nhằm đảm bảo mục tiêu phục vụ công ích lâu dài.
