Bộ Tài chính vừa chính thức công bố dự thảo hướng dẫn chi tiết các điều kiện và quy trình chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập sang mô hình doanh nghiệp hoặc công ty cổ phần. Động thái này nằm trong nỗ lực đẩy nhanh tiến độ sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính và nâng cao hiệu quả quản trị tài sản công tại Việt Nam trong giai đoạn 2026.
Việc chuyển đổi này được kỳ vọng sẽ giúp các đơn vị sự nghiệp chủ động hơn trong cơ chế tự chủ tài chính, đồng thời tách bạch rõ ràng giữa chức năng quản lý nhà nước và hoạt động cung ứng dịch vụ công. Đây là bước đi quan trọng nhằm giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho các đơn vị này khi tham gia thị trường.
Điều kiện và lộ trình chuyển đổi
Theo dự thảo, các đơn vị sự nghiệp công lập muốn chuyển đổi cần đáp ứng nghiêm ngặt các tiêu chí về năng lực tài chính và khả năng tự chủ. Cơ quan chức năng nhấn mạnh việc đánh giá giá trị tài sản nhà nước phải được thực hiện minh bạch, đảm bảo không gây thất thoát ngân sách trong quá trình cổ phần hóa hoặc chuyển sang mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn.
Quy trình thực hiện bao gồm việc lập phương án chuyển đổi, thẩm định hồ sơ từ các cơ quan chủ quản và phê duyệt phương án sử dụng đất đai sau khi đơn vị đã thay đổi hình thức pháp lý. Các đơn vị thuộc diện chuyển đổi sẽ phải xây dựng kế hoạch kinh doanh khả thi, trong đó làm rõ mục tiêu lợi nhuận và trách nhiệm đối với các dịch vụ công đang đảm nhận.
Tác động đối với quản trị tài sản công
Việc chuyển đổi mô hình không chỉ dừng lại ở thay đổi pháp nhân mà còn liên quan trực tiếp đến việc quản lý các tài sản hiện có. Các đơn vị sau khi chuyển đổi sẽ phải hạch toán độc lập, tuân thủ các quy định về thuế và báo cáo tài chính như một doanh nghiệp thông thường. Điều này đòi hỏi đội ngũ quản lý tại các đơn vị phải thay đổi tư duy từ bao cấp sang tư duy thị trường.
Đối với các đơn vị đang nắm giữ các danh mục tài sản lớn, dự thảo yêu cầu phải có phương án xử lý nợ và nghĩa vụ tài chính trước khi thực hiện chuyển đổi. Những đơn vị không đủ điều kiện tự chủ tài chính hoặc không có khả năng cạnh tranh trong lĩnh vực cung ứng dịch vụ sẽ được xem xét sáp nhập hoặc giải thể để đảm bảo hiệu quả tổng thể.
Những điểm cần theo dõi
Trong thời gian tới, thị trường sẽ chờ đợi các văn bản hướng dẫn cụ thể về tỷ lệ sở hữu nhà nước sau chuyển đổi và phương án quản lý nhân sự. Việc xác định rõ giá trị doanh nghiệp tại thời điểm chuyển đổi vẫn là biến số quan trọng nhất, có thể ảnh hưởng đến tiến độ triển khai thực tế của các bộ, ngành và địa phương.
Các nhà đầu tư và doanh nghiệp trong nước cần theo dõi sát các thông báo tiếp theo từ Bộ Tài chính để nắm bắt cơ hội tham gia vào quá trình tái cấu trúc này. Các mốc thời gian về phê duyệt phương án và hoàn tất thủ tục pháp lý sẽ là chỉ dấu cho thấy mức độ quyết liệt của chính sách trong giai đoạn cuối năm 2026.
